بررسی درس اول عربی سه

سال سوم ، درس اول

معتل              (1)

انواع فعل های صحیح :

1.مهموز :

یکی از حروف اصلی آن همزه است :

أخَذَ - سَألَ  -  قَرَأ  -  یأخذون  -  تَقرَؤون  و . . .

2.مضاف :

دو حرف اصلی آن هم جنس است :

مدَّدَ  -  تَسُدّونَ  و . . .

خلَّصوا ( خلص )              ←             مضاف نیست

3.سالم :

 فعلی             که مهموز و مضاعف و معتل نباشد :

یَخرجون  -  تُفَکِّرُ  و. . .

فعل های معتل :

فعل هایی هستند که یکی از حروف اصلی آ ن ها از حروف عله ( و – ا – ی )              باشد.

ازمیان حروف عله حرف «الف» همیشه از دو حرف «واو» و «یا» قلب شده است .

فعل های معتل با توجه به محل قرار گرفتن حرف عله به انواع زیر تقسیم می شوند :

1.معتل مثال :

فاء الفعل ( حرف اول ریشه ) از حروف عله است .

الف ) مثال واوی :              وَعَدَ

ب) مثال یائی :              یَقِظَ  -  یَسُرَ            

2.معتل اَجوَف :

عین الفعل ( حرف دوم) حرف عله است .

الف ) اجوف واوی :              قَوَل

ب) اجوف یائی :             بَیَعَ

3. معتل ناقص :

لام الفعل ( حرف سوم) عله است.

الف ) ناقص واوی :              دَعَوَ

ب) ناقص یائی :              هَدَیَ

4.معتل لفیف :

دو حرف اصلی عله است :

مقرون ( دو حرف عله کنار هم ) :              طَوَیَ

            مخزوق ( دو حرف عله جدا از هم) :              وَقَیَ

            اعلال:

به تغییراتی می گوییم که روی فعل معتل انجام می دهیم تا تلفظ این فعل             ها آسان تر و روان تر باشد.

قبل از ورود به بحث اعلال باید موارد زیر را یاد بگیرید :

1.فتحه با الف متجانس و متناسب است :                          فا              ←             فَا̂

2.ضمه با واو متجانس و متناسب است :                          فو              ←             فُو̂

3.کسره با یا متجانس و متنلسب است :                          فی              ←             فِی̂

اعلال در عربی به سه نوع زیر تقسیم می شود :

1.اسکان (ساکن کردن حرف عله)

2.حذف (حذف کردن حرف عله)

3.قلب ( تبدیل یک حرف عله به حرف دیگر)

مهم ترین اعلال های فعل های مثال و اجوف:

1.در فعل های مضارع «مثال واوی» بر وزن             های«              یَفعِلُ              » و «             یَفعَلُ             » حرف عله حذف می شود. ( اعلال حذف)

ضمن این که در امر این فعل ها نیز حرف عله محذوف است .

نکته : هر گاه بخواهیم فعل های ذکر شده را مجهول کنیم حرف عله ی واو به             جای خود باز می گردد.

مثال :

وَعَدَ _ِ              ←(مضارع              ) یَوعِدُ              ←             یَعِدُ              ←             ( امر مخاطب ) عِد ( وعده بده)

وَهَبَ              –َ                          ←             (مضارع) یَوهَبُ              ←             یَهَبُ              ←             ( امر مخاطب ) ( ببخش)

وَجَدَ              –ِ                          ←             ( مضارع الغائبین) یَوجِدونَ               ←             یَجِدونَ ( می یابند )

وَصَلَ              –ِ              ←             ( مضارع للمتکلم مع الغیر) نوصِلُ              ←             نَصِلُ ( می رسیم)

وَضَعَ              –َ                          ←             ( الامر المخاطبین ) یَرضَعُ              ←             یَضَعُ              ←             تَضَعونَ              ←             ضَعَوا (قرار بدهید)

نمونه سوال :

فعل های زیر را مجهول کنید :

یَضرِبُ              ←             ( مجهول ) یُضرَبُ ( زده می شود)

یَعِدُ              ←             ( مجهول ) یُوعَدُ

            تَهَبُ              ←             ( مجهول ) تُوهَبُ

2.حرف عله متحرک ما قبل مفتوح به علف قلب             می شود . چون فتحه با الف متجانس است .

مثال :

قَوَلَ              ←             قال                     -  قال              ←             (هم) قالوا

            بَیَعَ              ←             باعَ ( فروخت)        - باعَ ( هی) باعَت

            خَوِفَ              ←             خافَ                   - خافَ              ←             ( هما) خافا

3.وقتی « واو» وضموم و حرف« یا» مکسور             باشد و ما قبل آن ها حرف ساکن باشد ، « واو » و « یا» را ساکن کرده و             حرکت آن ها را به حرف ما قبل منتقل می کنیم ( اعلال به اسکان ) و اما             اگر این دو حرف مفتوح باشند حرکتشان را به ماقبل منتقل کرده و آن گاه             حرف عله را به « الف» قلب می کنیم

            مانند :

یَقوُلُ              ←             یَقُولُ

            یَنبیِعُ←             یَنبِیعُ ( می کوشد)

سادَ              –ُ                          ←             یَسوُدُ              ←             یَسودُ ( سروری می کند )

سارَ              –ِ                          ←             یَسیِرُ              ←             یَسیرُ               (              کرکت می کند )

یَخوَفُ              ←             ( اعلال به اسکان) یَخَوفُ              ←             (اعلال به قلب ) یَخافُ ( اعلال دوم مطرح است)

یَهیَبُ              ←             یَهَیبُ              ←             یهابُ ( می ترسد)

یَضرِبُ              ←             (مجهول) یُضرَبُ

            یقُلُ              ←             ( مجهول) یُقوَلُ              ←             ( اعلال به اسکان) یُقَولُ              ←             ( قلب ) یُقالُ

4.                          هنگام  انقلال ساکنین ( دو ساکن کنار هم ) حرف عله حذف می شود .

تَقولُ              ←             ( امر مخاطب) قو̂ل̂                           ←             قُل

            تَبیعُ              ←             ( نهی) لا طبیع̂                          ←             لا طَبِع̂              ( نفروش)

تَخافُ              ←             (مجزوم به لم) لم تَخاف              ←             لم تَخَف ( نترس)

تَعودینَ              ←             ( امر):

اعلال درست : عودی ( انقلال ساکنین نیست              )

             اعلال غلط : عُدی

            صرف 14 صیغه اجوف :

مضارع :

1.هو یعودُ (اسکان)

2.هما یعودان

3.هم یعودون

4.هی تعودُ

5.هما تعودانِ

6.هُنَّ یَعُد̂نَ              ( اصل : یَعودانَ)

7.أنتَ تَعودُ

8.أنتما تعودانِ

9.أنتم تعودونَ

10 أنتِ تعودینَ

11. أنتما تعودانِ

            12.أنتُنَّ تَعُد̂نَ

13.أنا أعودُ

14.نحن نعودُ

            ماضی :

1.عادَ

2.عادا

3.عادوا

4.عادَت̂

5.عادَتا

6.عُدنَ ( قبل از اعلال : عاد̂نَ)

7. عُدتَ

8. عُدتما

.

            .

            .

            .

نکته :

حرکت حرف اول ماضی اجوف از صیغه 6 به بعد بر اساس حرکت عین الفعل مضارع             آن فعل خواهد بود . یعنی اگر عین الفعل ضمه بود ، به آن نیز ضمه می             دهیم . در غیر این صورت همواره کسره می گیرد.

قالَ              ←             ( هُنَّ) قُلنَ

            فازَ              –ُ                          ←             ( اَنا) فُز̂تُ              ( رستگار شدم)

جاءَ              –ِ                          ←             ( نحن) جِئنا

            سارَ              –ِ              ( انتم) سِرتم ( حرکت کردید)

باعَ              –ِ                          ←             ( هی) باعَت̂             ( انقلال ساکنین نیست)